IFYAPULAMO TULESONKESHA
Article4 October 20264 min read

IFYAPULAMO TULESONKESHA

“Uwa maano , tacuula.”

Kunda LondaCibemba fiction author

UNILORD KU LUNDAZI?

Tuli ku Lundazi. Njishile mu kutandalila umunandi Nyirongo. Ishina lya kubalilapo nshalumbule, epali mwafunika imbafu ku nseko. Lya bulwele, lileisa!

Ulu lwaisa ulwa kupoosaika utumapikica pa shosho mitya, amwene ifyo ng’ondele, ekunjita ukuti nkaye mutandalila. Twamonene umuku wa kulekelesha mu Lusaka, lilya bululu wakwe alepitana nakakila akakulandilamo ku ncinga yasapuka, ku macaca alepunda ukuti: “Ababemba abaonaika tuleshita!”

Ico nalifulilwe ng’anshi nalilekele ukumusosha. Uko cili alefwaya nkamone ifyo awinine.

Mukwai efyo naitebe ubwite. Natiile nga kuli ing’ombe, kuti naisa pantu nshilya munani wabula umutima. Awe ekuno tufikile. Kwena natupokelelwa!

Nomba kuliko ifyeni.

Mwalishiba abanensu tabapwa misango. Ilyofye twafika mupeepi na pa mwakwe pa ng’anda, namwenefye icipampa ico balemba ku musebo ukuti “MWAISENI PA YUNILODI (UNILORD),” nacisonta pa mwakwe. Pe samba lya filembo, paali ifikope fya ma Yunivesiti ayaishibikwa muno caalo, na abalumendo na bakashana balesekelela, kwati bapwisha amasukulu.

Cilyafye twapwisha ukulya ukuti nomba tutendeke ukushimika amalyashi, namona mwaisa umuntu umo ifi, umwipimwipi, nafwala ne fya mutengo saana. Inshita inoono, namona balamupendela icipo ca ma K500.00.

Umunandi teepa kusekaseka. Lwaingila.

“Efyo twaikala ba Kalimina ifi. Umushi taulindwalindwafye iyoo,” efyo anjeba uku alebiika ulupiya muli bemuda wa matumba-matumba. Amatumba yasakalalafye kwati ya kwa Kaponya.

“Kanshi umushi ulindwa shani we mwaume, kabili balebako abanobe ifikuletela indalama, epali balakutunganya ukuti nalimo ulakungwisha imyaka. Caumfwika ukuti kuno pa kuti usange akalupiya kano washitisha imyaka yobe , iya bakashi na abaana. Bushe eco wacita Dr.Nyiro?”

“Ifyo fya bantu bashasambilila. Bushe taumfwa uko banjita ukuti Dr. NYIRO? Isukulu lilasukulula, lyafumyamo fimunyela fyonse ifya maano ya Cina-Afrika, lya kulopolola lya kulenga walatontonkanya cipi-cipi na bamalaika.”

Asesha akapuna, alatonkaula mu fiponshi, uku aleita umubomfi ukutupangila ‘Rock shandy’. Twatendeka ukucimfula. Awe umunandi alifika pali bu ‘Some-of-us.’ Ifintu filemoneka ukumwendela bwino.

“Ale kabili tula pa lyashi twishibe ifyo usanga icuuma. Nimona ukuti imikalile yobe ya pa muulu nganshi. Shi njebako, ndi munobe wa pa mutima,” efyo ndemusembeleka.

“Eco nakwitiile ukuti wise umone ico ufwile ukubwelela ku sukulu na kabili,” Dr. Nyiro alabalaba ukumona nga kuli umbi uuleumfwako mupeepi. Elyo akonkanyapo ukutiila:

“Ala mune Dikili (University Degree) cintu saana nga waishiba ukuibomfya. Uyu wamona apa e walenga bubili ukuleeta K40,000.00. Leelo lyeka ninkwata K80,000.00 ukwabula ukupibilapo ilibe, pantu napibile ilyo naali ku Yunifesti. Nga walisambilila, ulupiya lwisafye nangu nausendama.”

“Ine ntila dikili baibomfya pa kwingila no kusungilamo incito. Iwe mune uibomfya shani pakuti ilekuletela ulwafula ifi, bushe ulecita bu konsautanti (Consultant)? Fyena ifyo kuti fyaumfwika. Nalo ninshi kano ulelolesha, ulelanda na bantu. Teifyo ulebeepa ukuti nangu nausendama dikili ilaleeta indalama kwati liilomba?” Efyo naipusha.

“Ciine-ciine ba Kalimina nimwe ba Kulupu 4. Bushe uwalesangwa mu Kulupu 1 ku sukulu kuti alatontonkanya ifyo pali dikili?

“Umfwa mune nkwebe. Nga wakuula ing’anda shafula, bushe kuti walaikala muli shonse?”

“Iyoo, kuti uleikalafye muli imo.” Efyo nayasuka, namulolekesha na mu meenso ukuti ng’umfwikishe.

“Nga shimbi isho ushikalamo kuti wacita nasho shani?” Alanjipusha kapuni-kapuni, ukumona ukuti ndifye na maano ya ku Primary School.

“Nalimo kuti ndesonkesha ku bashikwete mwa kwikala.” Efyo nalanda.

“Walasa! Nga icingakanya ukusonkesha dikili cinshi? Efyo umwene filecitika pano. Ale aya madikili yabili ayo nshibomfya kuucita nayo finshi? E aya balendipililapo lulya wamona. Ndasonkesha. Dikili imo ni K40,000.00 pa myeshi itatu. Kabili ena alafolelapo ishingi.

"Uusonkesha ing’anda batiila ni Landlord, eco naine banjitila ukuti Yunilodi, pantu nsokesha amadikili ya ku Yunifesti.

“Ah, icishabala acicitwa, nga iwe ayo maano wayafumishe kwi? Bushe tawakafwile mu cifungo Dr. Nyiro?”

“Salapuka! Kalimina. Ifintu nga fyayaluka na iwe ufwile ukwalula imitontonkanishishe. Bushe ulemona aya madikili yasefwike abantu bakalayatwala kwi? Bushe teekwafwilishako abashakwata basangilamo ubwikashi?

“Nga uletontonkanya ifi, eco batiila ,’Kampanda aalisambilila.’ Amasomo teekwikatilila ama dikili waliyakanikafye pa cibumba mu ng’anda. Teeku kopwafye ne mingila ubushiku wapwisha ukusambilila capwila na apo pene, we wasambilila waya uleshinguluka icaalo ne nsala yobe! ‘Akamuti ukwete eko bominako imbwa,’ bushe teefyo mulanda mwe Babemba kanshi mwa?”

“Yangu ba Dokota, namona kwati mulebomfya insoselo shesu bubi-bubi. Ukusefuka kwena amadikili yasefwike nga cisense, lelo teeya kusonkesha. Cishibilo ca…”

“Ima mune nkutwale uko ufwile ukusendama, kuti wangonawila amatontonkanyo. Nga tauleliila mu fyo waishiba, ukaliila mwi? Landlord uushasambilila tabamupanga congo, Unilord eo bese batoole?”

Efyo mukwai antintenye ukuyansha mu minwe ya bakashana balanga umwakusendama pa Castle Hotel, iyo alenjeba ukuti nomba yakwe. Nashala ndetontonkanya ico na basambilila babela ama scammers.

Uluceelo nati ntume foni ese ansende tuye mu kucilisha nga fintu anjebele. Mukwai naumfwa umukashana wa kulya bekata abacita amafisakanwa eulenjeba ukuti: “Abanenu balepimina imyungu mu Chimbokaila, bakaya ku cilye ca milandu mailo uluceelo. Uo basonkeshe dikili ailetambika ba Electoral Commission ukuti eminine pali bu Kateeka. Awe abaceceeta basangile ukuti dikili ya kusonkela. “Dr Nyiro atiile, ‘Mu mwebe eshibe ifya kwenda umwine pa kubwela.’”

Unilord, Dr. Covid Nyirongo, efyo caba! Nshamone shakwendela, kanshi kantendekefye ukupundilila ukuti ndi na ma dikili ya kusonkesha. Kusuka wasangako uwapukumuka asonkelafye na satefiketi ya cuupo iyo nakwatafye. “Uwa maano, tacuula.”

Ala mu caalo twenda, mwaba utooloto.

Comments

0 so far

No comments have been posted yet.

Leave a comment

Your comment will appear on the article after you submit it.

Only so Kunda can reply to you. It is never shown on the page.

A short email now and then. Unsubscribe any time. Needs an email address above.

Isembe Talitwa book cover

Featured title

Isembe Talitwa

An adventure-packed Cibemba thriller for ages 13 and above, prescribed for Zambia's Ordinary Level Literature in Cibemba examinations from 2028 to 2030.