UMO TWENDA - UKWISHIBA ABEENA-LUNGA 3

Ilyo mwafika ku cifulo icili conse, cimo ico bakabalipo ukwipusha liishina lyenu.

Amashina yaasuma, pantu yalekanya umuntu ukumupusanyako kuli umbi. Ilingi ishina kuti lyalondolola fimo pa muntu na ulupwa, intambi na ubucindami bwa bantu ababaliilepo ukukwata ilyo ishina. Nga mwalumbula ishina lya muntu, bambi balapanga icikope pali uyo muntu. Kanshi ukwishibana amashina cikankaala.

Na ifwe ku Lunga, uuli onsefye alikwata ishina. Amashina tupeelafye pa numa ya nshiku cilya umuntu afyalwafye. Kale baletifye lilya aponya umutoto, abati iteeni wishi amupeele ishina. Ku Lunga ilingi line muulimo wa kwa wishi ukwinika umwana ishina. Nyina na balupwa bambi nabo balenikako nga basuminishanya ngo lupwa.

Ico mukasanga icakusekesha ku mashina yesu, yamo yaba nga amashina ya ku Liberia nangu ku Mangalande, ya Cingeleshi yeka-yeka. Ku Lunga kuti mwasangako Esther John, Theresa David, Brenda Jackson na yambi, nangu cakuti tapaaba nangu cimo pakati keesu na abangeleshi.

Twalinikako na abantu amashina ya fintu aya cingeleshi pamo nga Powder, Licence, Power, elyo na ayo bapilibula ukufuma ku Cingeleshi pamo nga *Meleki (milk), Kalaliki (clerk), Kabati (Cupboard), Naifi (Knife) *na yambi ayengi. Yambi nayo ni yalya yalanda pa cacitike ku numa pamo nga Chashele, ilingapilibula ukuti abafyashi ba uyu mwana bafwile lilya linefye afyelwe.

Inshita shimo kuti mwasanga abakwata ishina ilya lupwa ilya kubalilapo elyo ishina lya bawishi lyena ilya cingeleshi. Mukasanga ba Mwansa James, Bwalya John, Kasuba Benard, Chanda Patrick, Chisala Powder na yambi ayapalako. Mwikapingula mu mutima ukuti aba baume beka-beka iyoo, kanofye nga ilyakubalilapo lya caume nga David, limbi kuti mwapapa bonse abashala baanakashi ebetilwa kuli aya mashina!

Umulandu cabeela ifi nico ifwe abaana tabasenda ishina lya kwa shikulu wabo, basenda ishina lya kwa wishi ilyakubalilapo, ilyo tutiila ilya pa mutoto.

Ku kulangilila, ine nine Kunda. Bataata ni ba Londa. Aya emashina yesu aya pa mutoto. Umwana wandi ni Abel. Kanshi ishina lya uyu mwana ilyakumanina ni Abel Kunda; tabamwita ukuti Abel Londa iyoo, pantu ba Londa ni bashikulu wakwe.

Kanshi ine ishina lyandi nga lya Cingeleshi, tutiile nine Youngson, ninshi umwana afwile ukwitwa Abel Youngson. Stella umwana mwanakashi aketwa Stella Youngson! Emulandu twakwatila amashina ya Cingeleshi ayeengi.

Inshita shimo umuntu kuti akwata amashina ukucila pali yabili. Kuti akwata ishina lya mupashi ukufuma ku lupwa, ishina lya cisungu nangu ilya cikaaya ilyo bawishi bamupeela elyo ne shina lya bawishi. Ukulangilila, Kunda Bwalya Benard (umukashana).

Mukwai mwikalaba ukuti banamaayo bonse abakwatapo umwana ku Lunga tabalumbulwa mu mashina yabo ayakubalilapo nangu aya beena-mwabo. Beetilwa ku mashina ya baana, pamo nga Bana-Mwape (banyina ba kwa Mwape). Nga kuli Bana-mwape abeengi, balabikako ishina lya balume, pamo nga Bana-Mwape Kunda. Kanshi abengabeshibafye amashina ya cifyalilwa baantu bapalamisha nabo, aba mu lupwa, nangu ababeeshibe ilyo balekula.

Bushe teekuti mututasheko pali uku kupusanako na banensu?

Cimbi naco ico mufwile ukwishiba, ishina lya kubalilapo kuti lyabomba ku mwaume na ku mwanakashi ngefyo twacilandapo panoono pa muulu. Kanshi nga mwaita ishina, mulingile ukwibukila ukuti limo kuti kwayasuka umwanakashi nangu umwaume.

Ku ca kumwenakofye, Kunda Bwalya. Ili shina teeti limusanikile pa mwine nga mwaume nelyo mwanakashi, elyo nga mufumine kumbi teeti mwishibe nga wishi ni Kunda nangu ni Bwalya. Lelo, fwebene tuleshiba, na imwe mufwile mwaishiba ukuti ilyakulekelesha lyonse eshina lya kwa wishi, nangu cakuti yonse yaleumfwika nga amashina ya caume.

Ninjshiba mulefwaya ukwishiba umulandu ici na co cabeela ifi.

Umulandu wa kuti ilingi line twinika amashina ya fikolwe fyesu abaafwa nangu balupwa abo twacindika abacilipo. Ico eco twita ukuti ‘Ukubwesha’ ishina. Kanshi uuli onse uwa mu lupwa lwandi uulefwaya kuti ainika umwana wakwe ishina lyandi ilya kubalilapo nangu ntiile ilya pa mutoto, teemulandu uyo mwana nga mwaume nangu mwanakashi. Nga twainika ishina lya kwa lupwa uwafwa kale tutiila ‘Ishina lya mupashi.’

Na kabili, tacili mulandu nga icikolwe aali mwaume nangu mwanakashi, ishina lyakwe kuti lyapeelwa ku uuli onse. Ilingi tubwesha umuntu uwalecita ifisuma, uo twatemenwe kabili uyo tufuluka saana.

Bamo kuti mwaumfwa batiila ine bashikulu, bayama, bamaama, etc. baishile ku mitwe, emukutiila nalibaloota, balefwaya mpeele umwana ishina lya mupashi, ekuti ishina ilyabo.

Kanshi kuti mwaelenganya ba Banda wesu, nga nasha nabomba ifisuma pano caalo kuli balupwa kabili nga balincindike, ba Kunda abakaba mu lupwa lwandi caani ca ku mutenge! Kuti mwasanga mu mushi umo ba Kunda ikumi (10) na ukucilapo! Icikabapusanyafye mashina ya bawishi. Elyo kabili, ishina limo kuti lyaikala mu nkulo ishingi mu lupwa ukwabula ukupwa.

Icakulekelesha cakuti kulaba na mashina ya kuipeela we mwine, aya malumbo, aya manshoko, ayakutinya bambi, aya milimo, etc.!

Ifi efyo twaikala, tatukopa ifya banensu.

DISCLAIMER: Amashina tulumbwile muno nga eyo na imwe mwakwata, mwitiila nimwe tulelandapo iyo. Tuyabomfeshefye mu kulangilila.